ज्ञानेन्द्र शाह

विकिपिडिया बठेइ
Jump to navigation Jump to search
ज्ञानेन्द्र शाह
Gyanendra 01.jpg
नेपालाः राजा
शासनकाल7 नोभेम्वर 1950 – 8 जनवरी 1951 (&अभिव्यक्ति त्रुटि: नपछड्याको विराम चिन्ह चरित्र "०"।० वर्ष, &0000000000000062000000६२ दिन)
पुर्वाधिकारीराजा त्रिभुवन
उत्तराधिकारीराजा त्रिभुवन
शासनकाल4 June 2001 – 28 May 2008 (&अभिव्यक्ति त्रुटि: नपछड्याको विराम चिन्ह चरित्र "६"।६ वर्ष, &0000000000000359000000३५९ दिन)
पुर्वाधिकारीदीपेन्द्र शाह
उत्तराधिकारीराजतन्त्रोः अन्त्य
रानीकोमल शाह
सन्तानपारस शाह
प्रेरणा शाह
दरबारनारायणहिटी दरबार
वंशशाह वंश
पितामहेन्द्र वीर विक्रम शाह
आमाइन्द्रराज्यलक्ष्मी शाह
जन्म (१९४७-०७-०७) ७ जुलाई १९४७ (उमेर ७२)
काठमाडौं, नेपाल

ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह नेपालको इतिहासमि दुई पटक राजा हुने पहिला व्यक्ति रे नेपालका अन्तिम राजा पनि हुन्। २००७ मा उनका हजुरबुवा त्रिभुवन रे बुवा महेन्द्रले देश छाडेर भारत गयापछि राणा शासकहरूले उनलाई राजा बनायाका थिए। त्यइको पचास वर्ष पछि राजा वीरेन्द्र को वंश विनाश पछि उनी पुनः नेपालका राजा भयाका हुन। दरवार हत्याकाण्डमि राजा ज्ञानेन्द्रको परिवारका भने कसैलाई पनि केही नभए लगायतका कारणहरूले गर्दा दरवार हत्याकाण्डमि पनि उनैको हात रयाको केही मानिसहरूले आशंका ब्यक्त गर्याका छन तर पनि स्वतन्त्र रे वैज्ञानिक तथ्यबाट यइको पुष्टि हुन सक्याको छैन।

राजा महेन्द्रका छोरा ज्ञानेन्द्र राज परिवारको परम्परा अनुसार राजा हुने रोलक्रममा थिएनन्। २०५८ जेठ १९ गते नारायणहिटी दरवारभित्र भयाको नरसंहारमि राजा राजा बीरेन्द्र लगायत तत्कालीन राज परिवारका अधिकांश सदस्यको हत्या भयापछि राजा बीरेन्द्रका भाई ज्ञानेन्द्र राजा भयाका थिए।

शासनकाल[सम्पादनस्रोत सम्पादन]

उनले देशमा भई रयाको माओबादी अराजकतालाई अन्त गर्न राजा भए लगत्तै २०६१ माघ १७ गते प्रत्यक्ष शासन गर्ने उद्देश्यले कदम चाले। तर अन्य राजनैतिक दलले आफ्नै नेतृत्वमा सरकार निर्माण रे सञ्चालनको अभ्यास गर्न प्रजातान्त्रिक शासनव्यवस्था माथि हमला बोलेको आरोप लगाउदै आन्दोलनमा उत्रे। प्रजातान्त्रिक शासन व्यवस्थाको माग गर्दै एक भयाका राजनैतिक दलले २०६२/०६३ मि लोकतान्त्रिक आन्दोलन मार्फत प्रजातान्त्रिक शासन व्यवस्था स्थापना गर्दै राजतन्त्रको अन्त्य गरी गणतन्त्रको घोषणा गर्यापछी उनी नेपालको अन्तिम राजा बन्न पुग्याका हुन्। गणतन्त्र घोषणापछि उनी बालाजु माथि नागार्जुन जंगलभित्र रयाको दरवारमा बस्दै आयाका छन भने उनका पुस्ताले निवासका रूपमि प्रयोग गर्याको नारायणहिटीलाई नेपाल सरकारले संग्रहालय घोषणा गर्या छ।

उनी राजा भयाको बेला नेपालमा ने.क.पा माओवादीले साम्यवाद अधिनायकवाद स्थापना गर्न्या उदेश्यले जन युद्दको नाममि गुरिल्ला युद्द चलाई रहेको थियो। त्यइ बेला जनताको जनादेश पायाको भनि दावी गर्ने सबै सरकारले त्यइको उचित समाधान पत्ता लगाउन सक्याका थिएनन। राजनैतिक दलहरू आफ्नो भूमिका निभाउन असफल हुदै गयाका थिए। संसदीय प्रजातन्त्रमा आस्था राख्ने द्लहरूमा पदको लुक्षाचुडी चलि रयाको थियो। प्रधानमन्त्रीको पद जोगाउने नियतले ताजा जनादेश लिन्छु भन्दै त्यइबेलाका प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले प्रतिनीधि सभाको बिघटन गरे। तर समयमा नै सो प्रतिनीधि सभाको निर्वाचन गर्न सकेनन। यइले संवैधनीक जटिलता छायो। नेपाली काङ्ग्रेस रे नेकपा (एमाले) जस्ता ठूला दलहरूले पनि उचित समाधान दिन सकेका थिएनन्। त्यइबेला ने.क.पा माओवादी लाई दबाएर नियन्त्रणमा राख्ने सुझबुझका साथ उनी प्रत्यक्ष शासन गर्न अग्रसर भए। यइ क्रममा उनले स्थापित जननिर्वाचित सरकार भङ्ग गरी सम्पूर्ण राजनैतिक अधिकार आफूले ग्रहण गरे र मनोनित सरकारको गठन गरेर आफ्नो सक्रिय भूमिकाको खोजी गर्न थाले। राजाको यई कदमलाई संसदवादी दलहरूले स्वीकारेनन्। राजाले आफ्नो भूमिका खोसेको अर्थमा लिए। फलतः संवैधानिक राजतन्त्र पक्षधर भई हिडेका पार्टीहरू समेत राजा ज्ञानेन्द्रको त्यस्तो कदम पछि राजतन्त्रको समाप्तिकै पक्षमा पुगे। सक्रिय राजतन्त्र भयाको पञ्चायती व्यवस्थामा हुर्कियाका राजनीतिज्ञहरू समेत उनको बिरोधमा उभिए। यसै बीच आन्दोलनरत ७ दलीय गठबन्धन रे ने.क.पा माओवादीबीच दिल्लीमा वार्ता भयो र १२ बुँदे सहमति पनि भयो। त्यो सहमति पश्चात् माओवादी हिंसात्मक आन्दोलन छोडेर शान्तिपूर्ण आन्दोलनमा उत्रियो। आन्दोलनले देशव्यापी रूपमि व्यापकता लियो सारा मानिस सडकमा उत्रिए। त्यइपछि राजाले प्रत्यक्ष शासन शुरु गर्याको करीब १५ महिना पछि संयुक्त जनआन्दोलन भयो रे त्यइले राजालाई आफ्नो कदम फिर्ता गर्न बाध्य गर्‍यो।

आन्दोलनको दबाबमा राजाले "जनताको नासो जनतालाई नै सुम्पेको" भनी २०६३ बैशाख ८ गते घोषणा गरे। तर त्यइले पनि आन्दोलन साम्य हुन सकेन त्यइ पछि २०६३ बैशाख ११ गते उनले विघटित प्रतिनिधिसभा पुनर्स्थापनाको घोषणा गरे। पुनर्स्थापित प्रतिनिधिसभाले मा‌‌ओवादीलाई समेत मूलधारको राजनीतिमा ल्याउने उद्देश्यले अन्तरिम संविधान घोषणा गर्‍यो जइ अनुसार माओवादी समेत सम्मिलित अन्तरिम संसद गठन भयो।

अन्तरिम संसदले संविधान सभा बन्नु अघि नै देशमा गणतन्त्र आई सक्याको र संविधान सभाको पहिलो बैठकबाट अनुमोदन गराउने घोषणा गर्याको थियो। सोही आदेशलाई पछयाउदै संविधान सभाको पहिलो बैठकले २०६५ साल जेष्ट १५ गतेको दिन नेपाललाई गणतन्त्र भयाको घोषणा अनुमोदन गर्‍यो। यइपछि यिनी औपचारिक रूपमा राजाबाट हटेका हुन।

सन्दर्भ सामग्रीअन[सम्पादनस्रोत सम्पादन]


भाइरा लिङ्कअन[सम्पादनस्रोत सम्पादन]



यि लै हेर[सम्पादनस्रोत सम्पादन]