नेपाल भाषा

नेपाल भाषा
नेपाल भाषा
नेपाल भाषा
मातृभाषी	नेपाल
क्षेत्र	दक्षिण एसिया
मातृभाषी वक्ताअन	८ लाख
भाषा परिवार	Sino-Tibetan (तिब्बती-बर्मेली भाषा) नेपाल भाषा; ;
भाषिकाअन	दोलखाली, बनेपा-धुलिखेल-पनौति, भक्तपुर-थिमि, काठमाडौं-पाटन-कीर्तिपुर, चित्लाङ, तिस्तुङ, पालुङ;
लेखन प्रणाली	देवनागरी, कुटाक्षरी लिपि, रञ्जना लिपि, प्रचलित लिपि, ब्रह्मी लि, गुप्त लिपि, भुजिमोल लिपि, गोलमोल लिपि
आधिकारिक स्थिति
माइ आधिकारिक भाषा	नेपाल, ; सिक्किम भारत
नियमन निकाय	नेपाल भाषा परिषद
भाषा सङ्केतअन
ISO 639-2	new
ISO 639-3	new
	This article contains IPA phonetic symbols. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Unicode characters. For an introductory guide on IPA symbols, see Help:IPA.

नेपालभाषा : नेपाल मंडलमा बोल्या प्रादेशिक भाषा (नेपाल भाषामी मंडलमी वा नेवाःभाय्) नेपालको एक प्रमुख समृद्ध भाषा हो। नेपालभाषा भनेको नेपाल साहित्यको ऐतिहासिक, सामाजिक, साँस्कृतिक एवं साहित्यिक उपनाउँ हो। चिनी-तिब्बती भाषा परिवार अन्तर्गत तिब्बती-बर्मेली समूहमी पडडे यो भाषा किराँत भाषामी भौत भाषाअन मिसिबरी विकसित भई मल्लकालबठे साहित्यिकरूपमी फल्दैफुल्दै आया छ । आफ्नै विभिन्न लिपि भया यो भाषा /देवनागरी लिपिमी लै लेखिने एक मात्र चिनी-तिब्बती परिवारको भाषा लै हो।

वर्गिकरण

यो भाषा चिनी-तिब्बती भाषा परिवार अन्तर्गत तिब्बती-बर्मेली समुहमी पडन्छ।

लिपि

नेपालभाषा भौत लिपिहरूमी लेखिन्छ। ती मध्ये प्रमुख लिपिहरू रञ्जना लिपि, प्रचलित, /ब्राह्मि, भुजिमोल हुन्। यीन सबै लिपिहरू देब्रेबाट दायाँतर्फ लेखिनान्, रे कुटिला लिपि लिपि भन्या माथिबठेई तल लेखिन्छ। यी सबै लिपिमाई स्वरमाला र व्यंजनमाला गरी दुई प्रकारका अक्षरहरू हुनान्। नेपाल भाषाका चौधवटा लिपि छन्:-

भाषिका

विकासक्रम

नेपाल भाषा देवनागिरी लिपिमा

स्वर वर्ण

नेपाल भाषा	नेपालीमा उच्चरण
अ	अ
अ:	लामो "अ"
आ	आ
आ:	लामो "आ"
इ	इ
ई	ई
उ	उ
ऊ	ऊ
ऋ	ऋ
ॠ	लमो "ऋ"
लृ	लृ
लॄ	लामो "लृ"
ए	ए
ऐ	ऐ
ओ	ओ
औ	औ
अँ	अँ
अं	लामो "अँ"
अय्	लमो "ए"
आय्	अयाय्
एय्	धेरै लामो "ए"

व्यञ्जन वर्ण

नेपालभाषाका व्यञ्जन वर्णहरूको उच्चरण नेपालीमी जसो हुन्छ। नेपालभाषामी नेपली है बढ्ता व्यञ्जन वर्णहरू हुनान्।

क	ख	ग	घ	ङ	ह्ङ
च	छ	ज	झ	ञ
ट	ठ	ड	ढ	ण
त	थ	द	ध	न	न्ह
प	फ	ब	भ	म	म्ह
य	ह्य	र	ह्र	ल	ल्ह	व	व्ह
श	ष	स	ह	क्ष	त्र
		ज्ञ्

चलनचल्तीका के शव्द तथा वाक्यहरू

नेपाल भाषा	दोलखा नेपाल भाषा	नेपाली
ज्वजलपा	स्याउदाइ	नमस्ते
छिगु नां छु खः?	छन नाम हाति खेङ?	तपाईंँको नाम के हो?
जिगु नां … खः।	जन नाम...खेङ।	मेरो नाम … हो।
न्हूगु / न्हू दँया भिन्तुना!	न्हुगु दय भिंगु टोनगी	नयाँ वर्षको शुभकामना!
छिगु हालखबर छु दु ले?	हाति दमु छन हालखबर?	तपाईको हालखबर के छ?
जिगु फुकं बाला	जन दोखुनु बाँलकुतु दमु	मेरो सबै राम्रो छ
म्ह फुला?	फले मफले हाती दमुले	सञ्चय हुनुहुन्छ?
जा नया दियेधुनला?	जा नै धोनरा?	खाना खानुभयो
जा नयेधुन	जा नै धोन्गी	खाना खाइसकेँ
लसंहना	बधाई	बधाई
सुभाय्	सुभाय	धन्यबाद

आधारभूत शब्दहरू

नेपाल भाषा	दोलखा नेपाल भाषा	नेपाली
गुथि	कुथि	संस्था
छेँ	छेँ	घर
मनू	मानुस	मान्छे
वासः	वास	औषधी
बुखँ	बुखन	समाचार
बुँख्याःचा	बुँख्याल	खेतमा चरा तर्साउन राखिएको मान्छेजस्तो नमुना
ख्वाःपाः	ख्वापाल	मुकुन्डो
प्याखं	प्याखन	नृत्य
स‌ंकिपा	सङ्किपात	चलचित्र
दबू	डोबर	स्टेज / दवली
लाय्‌कू	दरबार	दरबार / राजकूल
ज्यास:	ज्येकुथि	कार्यालय
पस:/ पसल	पसल	पसल
चुक	चोक	चोक
न्ह्यपु	निपु	दिमाग
नुगः	नुगर	मुटु
मतिना	माया	माया
खः	खेङ	हो
मखु	मखे	होइन
जिउ / ज्यू	जिर	हुन्छ
मजिउ / मज्यू	मजिउ	हुन्न

सम्बोधन

नेपाल भाषा	दोलखा नेपाल भाषा	नेपाली
जि	जि	म
जिगु	जन	मेरो
छिः	छि	तपाईंँ
छ	छि	तिमी / तँ
छंगु	छन	तिम्रो
झी	छिजी	हामी
भाजु	भाजु	श्रीमान्
मयजु	मयजु	श्रीमाती
वयकः	---	वहाँ
थन	इकु	यहाँ
व	आमु	उ /उनी
थो	इउ	यो
हुँ	---	त्यो
अन / आकन	आमु	त्यहाँ

प्रश्नवाचक शब्द

नेपाल भाषा	दोलखा नेपाल भाषा	नेपाली
छु	हाती	के
छाय्	हात्त	किन
गथेयाना	गिथी	कसरी
गन	गिवी	कहाँ
गुगु	गु	कुन
गुलि	गुली	कति
गुब्ले	गुल्प	कहिले
सु	गुन	को
सुनं	गुनान	कसले
सुनापं	गुनेनाप	कोसंग
सुयागु	गुने	कसको
गननं	गिवीलान्	कहाँबाट
ग्व/गो	ग्वा	खोई

क्रियापद

नेपाल भाषा	दोलखा नेपाल भाषा	नेपाली
कयेगु	कई	हान्नु
कनेगु	कोँई	भन्नु/सुनाउनु
कायेगु	काई	लिनु
क्वःगु	कोई	डढनु
ख्वयेगु	खोई	रुनु
खनेगु	खोँई	देख्नु
गयेगु	गई	चढ्नु
ग्वयेगू	गोई	(ताल्चा)लगाउनु
न्यायेगु	ङाई	टोक्नु
चायेगु	चाई	पखाल्नु
च्वयेगु	चोई	लेख्नु
च्वनेगु	चोँई	बस्नु
छायेगु	छाई	चढाउनु
छ्वयेगु	छोई	पठाउनु
ज्वनेगु	जोँई	समात्नु
तायेगु	टाई	काट्नु
त्वइगु	तोई	उदाउनू
त्वयेगु	टोई	उतार्नु
त्वनेगु	तोँई	पिउनु
थायेगु	ठाई	बुन्नु
थनेगु	ठोँई	उठाउनु
दयेगु	डई	लड्नु
दायेगु	डाई	कुट्नु
नयेगु	नई	खानु
नायेगु	नाई	मुछ्नु
पायेगु	पाई	सुकाउनु
पनेगु	पोँई	छेक्नु
फायेगु	फाई	मुछ्नु
फोनेगु	फोँई	माग्नु
बायेगु	बाई	छुट्टिनु
ब्वइगु	बोई	उड्नु
ब्वनेगु	बोँई	पढ्नु
मनेगु	मोई	उसिनु
लनेगु	लोँई	जोख्नु
लायेगु	लाई	ओछ्याउनु
स्वयेगु	सोई	हेर्नु
सनेगु	सोँई	हल्लिनु
हयेगु	हाई	ल्याउनु

खानेकुरा

नेपाल भाषा	दोलखा नेपाल भाषा	नेपाली
जाकि	जाकि	चामल
वा	या	धान
छ्व	छो	गहुँ
कःनि / लाजा / लाब्जा	काँकर	मकै
मुस्या	म्वार	भटमास
माय्	मास	मास
जा	जा	भात
छुचुं / छुचुङ	सोतु	पीठो
मरि / मारि / मधि	मारि	रोटी
बजि / बै	बजि	चिउरा
धौ	धरी	दही
ल: / नाः	लोखु	पानी
ला	थोंसी	मासु
म्येय् ला	मेसय थोंसी	राँगाको मासु
खाया ला	खाय थोंसी	कुखुराको मासु
दुकुचा / दुगु या ला	दोगय थोंसी	बोकाको मासु
फाँया ला	फाय थोंसी	ब‌‌ंगुरको मासु
सुकू ला	गान्केय थोंसी	सुकुटी
लाभा / लाबा / लबा	लँवा	लसुन
हलू	हल्ली	हलेदो
जी	जिर	जिरा
चि	चि	नुन
बेचि	बिर्चि	विरेनुन
मल्ता	ख्वार्सानी	खुर्सानी
मलय्	मरिच	मरीच
अय्‌लाः	ऐराक	रक्सी
थ्वँ	थोँ	जाँड
बजां / बझां	बझान	हुक्का तम्माखु

सम्बन्ध

नेपाल भाषा	दोलखा नेपाल भाषा	नेपाली
मां / अमा / मा	माँ	आमा
अबु / बा / अब्वा	बा	बुवा
अजि / बज्यय्	बजै	हजुरआमा
अजा / बाज्या	बाजे	हजुरबुवा
पासा	साँङत	साथी
दाजु	दाजु	दाइ
किजा	किज	भाइ
तता / अता	ताता	दिदी
केहेँ	केहेँ	बहिनी
कलाः / मिसा / तिरिमयेजु	कलात/मिसा	श्रीमती
भाःत	कैमु/वान्सा	श्रीमान्
पाजु	पाजु/निनिपाजु	मामा (आमापट्टीको दाजुभाइ) फूपाजु (बुवापट्टीको दिदीबहिनीको श्रीमान्)
मलेजु / मल्जु	मल्ली	माइजु
निनि	निनि	फूपु
त:मा	डोमा/धोम	ठूली आमा
चमा / चाँ	चिच्मा	कान्छी आमा
त:बा	डोबा	ठूलो बुबा
कका	चबा	सानो बुबा
काय्	कय	छोरा
म्ह्याय्	मिच	छोरी
काय्‌चा	बिन	भतिजा
म्ह्याय्‌चा	बिनी	भतिजी
भि‌न्चा	बिन/बिनी	भान्जा / भान्जी
छय्	छय	नाती / नातीनि
भौ	ईरी	बुहारी
सस:मा / सस्मां	निन्मा	सासु आमा
सस:बा / सस्बा	कुबा	सासु बुवा / ससुरा
सस:	ससल	ससुराली
जिलाजं	जारी/जाडी	ज्वाइँ

शरीर

नेपाल भाषा	दोलखा नेपाल भाषा	नेपाली
म्ह	म्हस	शरीर
छ्यं	छेय	टाउको
सँ /साँ	साँ	कपाल
न्ह्यपु	निपु	दिमाग
कपः /कपाः	मस्ती	निधार
मिखा	मिखा	आँखा
ख्वाः / ख्वः	ख्वाल	अनुहार
न्यताः	नकु	गाला
न्हाय्	नास	नाक
म्हुतु	मुथु	मुख
वा	वा	दाँत
म्येँ	मे	जीवो
मन्चा	मनि	चिउँदो
ल्हाः	लाहा	हात
पातिं / पतिं	चुला	औँला
पस / पासः	पस	अन्जुली
ब्वःल / बोहोल	बाहा	कुम
प्वाः	प्याटा	पेट
तुति	टुटी	खुट्टा
लुसि	कुचिरी	नङ
जँ / जाँ	जोँ	ढाँड
खम्पा	खली	तिघ्रा

रङ

नेपाल भाषा	दोलखा नेपाल भाषा	प्याङ्गा नेपाल भाषा	नेपाली
तुयुगू / तुयू	त्वायउ	तोय	सेतो
हाकुगु / हाकु	हाकउ	हाक	कालो
ह्याँगू	हेङउ	ह्यान	रातो
वाउँ	ओङउ	वानः	हरियो
वँचु	ओंचउ	वच	नीलो
म्हासु	म्वासउ	म्हासः	पहेँलो
सियुगु / सियु	सियउ	सिय	खैरो

संख्या

नेपाल भाषा	दोलखा नेपाल भाषा	प्याङ्गा नेपाल भाषा	नेपाली
छि	थि	छि	एक
नसि	निसी	नि	दुई
स्वँ	सों	स्व	तिन
पि	पि	प्य	चार
न्या/ङा	ङा	ने	पाँच
खु	खु	खु	छ
न्हस	नस्	न्हइ	सात
च्या	च्या	च्या	आठ
गु	गु	गु	नौ
झि/सान्ह	झी	झि/हि	दस
सच्छि	सर्छि	सच्छि	सय

सन्दर्भ सामग्रीअन

बाहिरी कडीअन

भाषाहरूको ISO कोड

अथवा यो हेर्नुहोस्

वाह्य लिंक