विकिपिडिया:स्वशिक्षा/ध्यान राख

विकिपिडिया बठेइ
Jump to navigation Jump to search
परिचय   सम्पादन   रूपरंग   विकिपीडिया जोड   सन्दर्भ  स्रोत   वार्तालाप पृष्ठ   ध्यान राख   पंजीकरण   जाँदा जाँदै

विकिपीडियामी सम्पादन गद्या बखत केहि कुरडीहरूलाई सदैव ध्यान राख्या

संपादन नीति[स्रोत सम्पादन]

विषय सामग्री[स्रोत सम्पादन]

विकिपीडिया एक बदलिदों र बढ्दो ज्ञानकोष हो । यैमी लेखिन्या लेख उल्लेखनीय विषयहरूमी नैं हुनुपड्डोछ । क्या उल्लेखनीय छ र क्या छैन, यैलाई लिएर विकिपीडियामी सदैव बहस जारी रहन्छ तर यो कुरडी स्पष्ट छ कि पृथ्वीमी बस्न्या हर व्यक्तिका लागि लेख हुनु पड्डैन । न हर कम्पनीका नाममी , न प्रत्येक शहरको हर सडकमी । यस्ता विषयहरुको स्थान प्राय विकिपीडियाको कुनै भातृ परियोजनामी हुन्छ ।

उदाहरणका लागि ज्ञानकोषका लेखहरू कुनै विषयका बारेमी हुन्छन्, शब्दहरूका अर्थहरूका बारेमी होइन । यस्तो लेख जसले कुनै शब्दका अर्थको परिभाषा दिन्छ, शब्दकोषमी हुनुपर्दछ, विकिपीडियामी होइन। यसलाई विकिशब्दकोषमी हाल। कुनै मुद्राधिकार-खुल्ला (यानि पब्लिक डोमेन) किताब वा लेखलाई तमी विकिपीडियामी नहाल । यदि तमी कुनै विषयमी कुनै किताब लेखेर त्यसलाई विश्वमा निःशुल्क पुर्‍याउन चाहन्छौ भण्या त्यसलाई विकिताब]मा हाल्न सक्द्या हौ । विकिमिडिया फाउन्डेसन, जो विकिपीडियालाई चलाउने संस्था हो, यैले अरूपनि यस्ता धेरै परियोजनाहरूलाई चलाउँदछ । यदी तमीले कुनै तस्वीर खिच्यौ र तमीलाई लाग्दछ कि अहिले वा भविष्यमी कुनै लेखका लागि उपयोगी हुनेछ, तसलाई विकिमीडिया कमन्समी राम्रो वर्णन र श्रेणीका साथ हाल।

विकिपीडियामी मूल शोध वर्जित छ । यैको अर्थ हो कि विकिपीडियामी यस्तो कुनै तथ्य हुनु पड्डैन जो पहले नैं कसै अन्य, विकिपीडियाबाट असम्बंधित, प्रमाणित र विश्वसनीय स्रोतमी न होस्। लेखकहरूलाई आफ्नो बारेमी र आफ्नो उपलब्धिहरूका बारेमी लेख नलेख्ने चेतावनी दिइन्छ, किन भन्या यैले एक "स्वार्थ संघर्ष" (कन्फ्लिक्ट अफ इन्ट्रॅस्ट)को स्थिति बनाई दिन्छ । यदि तमरो कार्य वास्तवमी उल्लेखनीय छ भन्या धैर्य राख । कुनै पनि बेला, कसै न कसैले तमरा नाउँमी लेख बनाई दिन्याछ - कृपया स्वयं जनबनाया ।

निष्पक्ष दृष्टिकोण[स्रोत सम्पादन]

विकिपीडियाको नीति यसो छ कि सबै लेख "निष्पक्ष दृष्टिकोण"बठे लेख्नुपडन्छ । यैलाई संक्षिप्त रूपमा "NPOV" (अंग्रेजीका "न्यूट्रल पइंट अफ वियू"का लागि संक्षेप) लेखिन्छ । यै नीतिको अर्थ हो कि कुनै पनि मुद्दामी हामी सबै मुख्य दृष्टिकोणहरूलाई मान्यता दिनाछौं । कुनै एक पक्षलाई प्रस्तुत गर्नको साटो हामी हर मुख्य पक्षलाई प्रस्तुत गद्दाछौं र उनमी कुनै एकलाई सही ठहराउँदाइनौं । विकिपीडियाको उद्देश्य केवल जानकारी बाँड्नु हो, कुनै कुरा वा पक्षलाई मनाउनु होइन।

लेखहरूमी कसै मुद्दामी मतहरूको वर्णन लेख्नु ठीक हो, तर त्यो लेखकका मतका रूपमी प्रस्तुत गर्न सकिन्न । विश्वसनीय र प्रमाणित स्रोतहरूका साथ यो जरूर लेखिन सक्दछ कि "यो गुट भन्दछ कि ..." वा "प्रसिद्ध वैज्ञानिक फलाना-फलानाको भन्नु छ कि ...."। यही कारण छ कि केहि भावात्मक शब्दहरूको प्रयोग लेखहरुमी गर्न सकिन्न । यस्तो भन्नु कि "दुर्भाग्यबठे भ्रष्टाचार बढ्यो" विकिपीडियामी सही हुँदैन किनभन्या यसमी तमरोको पक्ष आउँछ । केवल यत्ति नैं लेख "भ्रष्टाचार बढयो" वा "प्रसिद्ध आर्थशास्त्री जोहर तीव्रबुद्धिको भनाइ छ कि भ्रष्टाचार बढ्नु दुर्भाग्यपूर्ण हो"। तमी कहिले काँही विकि प्रयोगकर्ताहरूलाई कुनै लेखमी "POV" वा "पक्ष"को समस्या हुने कुरा गर्दै गरेको देख्न्या छौ । यैको यही अर्थ हो कि उनको रायमी त्यो लेख कुनै एक पक्षलाई लिएर लेखियाको छ । यदि कुनै लेखमी इश्तेहारनामा(Commercials bond) भाषाको प्रयोग छ, कुनै एक राजनैतिक वा धार्मिक पक्षलाई सत्य र सहीका रूपमी पेश गरियाकोछ, वा कुनै व्यक्तिको केवल बढाईमी मात्रै लेखियाको छ, जो त्यो यस "पक्षको समस्या"को श्रेणीमी आउँछ । यसो पनि हुन सक्द्याछ कि कुनै लेखमी हर पक्ष प्रस्तुत त छ तर कुनै एक पक्षलाई अनुचित स्थान वा मान्यता दियाकोछ - यो पनि यसै समस्याको श्रेणीमी आउँछ । पृथ्वीका लेखमी यदि जत्तिको स्थान पृथ्वी गोलाकार छ भन्न्या पक्षलाई दियाकोछ त्यति नैं स्थान जो पृथ्वी गोलो छैन तर च्याप्टो छ भन्ना छन् त्यो पक्षलाई दियाको छ भण्या यो पनि पक्षपात देखिन्छ किनभने एक गैर-मुख्य पक्षलाई त्यसको वैज्ञानिक मान्यता भन्दा धेरै स्थान दिइएको छ । यदि तमी राजनीति, भाषा-पहचान र धर्म जस्तै संवेदनशील विषयहरूमी समय लगाउन्या व्यक्ति हौ भन्या निष्पक्ष दृष्टिकोणमी धेरै ध्यान दिया । यस्ता विषयहरूमाथि झगडाहरूबाट बाँच्नका लागि मतभेदमी स्वयंलाई शान्त राख्नामी पनि विशेष ध्यान देओ । यदि गणित र विज्ञान जस्तै कम संवेदनशील विषयहरूमी लेख लेख्न चाहन्छौ भन्या यो कम चिन्ताको कारण हुन्छ तर पनि निष्पक्षताको नीतिहरूको पालना गर ।

स्रोत र सन्दर्भ[स्रोत सम्पादन]

विकिपीडियामी यो पनी जरूरी छ कि जो जानकारी तमी प्रस्तुत गर्नलाइरह्याछौ त्यैका लागि तमी विश्वसनीय र प्रमाणित स्रोतहरूको पनि उल्लेख गर । सन्दर्भहरूबठे हाम्रा पाठकहरूका लागि तमरो लेखाईलाई जाँच्न सजिलो हुन जान्छ र तिनलाई अधिक जानकारीका लागि स्रोत पनि मिल्न जान्छ।

यदि कुनै विकिपीडियाबाट बाहिरको वेबसाईट कुनै विषयका पाठकहरूका लागि दिलचस्पी राख्नेछ त त्यसलाई "बाह्य लिंकहरू" नामका विभागमी शामिल गर । यदि कुनै पुस्तकहरू वा पत्रिकाहरू उनका कामका हुन्ना र ती स्रोतहरूमी शामिल छैनन्, त तिनलाई एक "विषय-रूचिको पुस्तकहरू" नामका विभागमी पनि राख्न सकिन्छ ।

मुद्रणाधिकार (कपीराईट)[स्रोत सम्पादन]

विकिपीडियामी कुनै पनि सूरतमी मुद्रणाधिकार द्वारा सुरक्षित कुनै पनि सामग्री नहाल । जब तमी लेखहरूमी जानकारी हाल्नुहुन्छ, यो ध्यान राख्नुहोस् कि शब्द तमरो आफ्नो हुनुपड्डोछ । याद राख इन्टरनेटमी पाइन्या सबै सामग्री (लेखाई, चित्र, इत्यादि) मुद्रणाधिकारबाट सुरक्षित हुन्छन् । केवल त्यही सामग्री मुद्रणाधिकार-मुक्त छ जसमी बुझ्ने शब्दहरूमी यो भनियाको हुन्छ कि यो मुद्रणाधिकारदेखि मुक्त छ

भाषा र शब्द[स्रोत सम्पादन]

कुनै पनि शब्दका सामान्य रूपबाट प्रयोग हुने शब्दहरूलाई विकिपीडियामी प्रयोग गर्न सकिन्छ । संक्षेपमी यसको नीति यो छ कि:

  1. कुनै लेखलाई केवल यसका लागि सम्पादित जनगर किनभने कुनै शब्दको रूप तमरो मन पड्ड्या छैन । उदाहरणका लागि "गय" र "गए" दुवै ठीक छन्।
  2. नेपाली र डोटेली शब्दहरूका सम्बन्धमी फेर-बदल गर्नको लागि पहिले लेखका वार्तापृष्ठमी, लेखकका वार्ता पृष्ठमी वा चौतारीमी विचार-विमर्श गर । केहि-एक शब्दहरूका लागि आफ्नो र अरुको उर्जा बेकार जनगर । लेख-बाट-लेख अनुवाद गद्या कर्ममी बिगड्याका एक्का-दुक्का शब्दहरूलाई आफ्नो मन पड्या शब्दहरूमी परिवर्तित गर्नामी जोर जनगर ।
  3. हाम्रो पश्चिमको भाषा एक ठुलो भूक्षेत्रमा विभिन्न समुदायहरूद्वारा बोलीन्या भाषा हो । कुनै अन्य लेखकको शैली तमीबाट केही भिन्न हुन सक्दो छ । कुनै एक लेख भित्र एकै शैली हुनुपड्डो छ ताकि यो गड्याबड्या नलागउ, यदि शैली कुनै साधारण डोटेलीभाषीद्वारा सरलतासँग पढ्न सकिन्छ भण्या त्यसलाई आफ्नो मनपड्डया शैलीमा परिवर्तित गर्नमी जोर जनगर।
  4. अंग्रेजी र अन्य भाषाबठे डोटेलीमी लिप्यन्तरण गद्दे बेला ध्वनी र प्रथा दुइटैको ध्यान राख । "America"लाई ध्वनीका अनुसार "अमेरिका" लेखिन्छ , तर प्रथानुसार यैलाई "अमरीका" वा "अमेरिका" लेखिन्छ । यदि प्रथाका बारेमी असजिलो हुन्छ भण्या इन्टरनेटमी खोज गरेर सबभन्दा बढी प्रयोग हुन्या लिप्यन्तरण खोज्न सकिन्छ । जहाँ कुनै शब्द धेरै नैं कम लिप्यन्तरित हुने/भयो हो, वहाँ सही ध्वनी दर्शाउने प्रयास गर ।
  5. बुंदा (बिंदु) भएका शब्दहरूमी बुंदाहरू हुने वा न हुनेमी जोर जनगर । डोटेलीमी "अफ्गानिस्तान"लाई "अफ्गानीस्तान", "अफ्गानिस्तान", "अफगानिस्तान" र "अफगानीस्तान" सबै रूपहरूमी लेख्न सकिन्छ। यसै गरी "Tethys"को लिप्यन्तरण "टेथिस" वा "टेथीस" हुन सक्दछ । सही ध्वनी "थ"को ध्वनी छ तर दुइटै रूप विकिपीडियामी मान्य छन् । यिनमा फेर-बदल गर्नका लागि संपादन जनगर ।

व्यवहार[स्रोत सम्पादन]

विकिपीडियामी एक मित्रता र स्वतन्त्रताको वातावरण राख्ने प्रयास गरिन्छ । यो कुरा साँचो होकी कहिले-काँही मतभेद हुन्छ र जता-ततै बहस पनि हुन जान्छ, तर सदस्य-समाजका हर सदस्यबठे शिष्टताको अपेक्षा गरिन्छ ।

यो धेरै जरूरी छ कि तमी हमेशा यो मान्या की अन्य लेखक विकिपीडियामी सच्चा हृदयबठे योगदान दिन चाहन्छन्। जहाँसम्म संभव छ यो जनसोचौं कि कुनै प्रयगकर्ताले द्वेष वा शत्रुताको भावनाले केहि गरीरहेको छ । यदि तमीलाई कुनै प्रयोगकर्ताले गर्दा वा केही कुरा असजिलो लाग्याको छ भन्या नम्रताका साथ त्यसको वार्ता पृष्ठमी वा सम्बंधित लेखका वार्ता पृष्ठमी त्यसलाई सोध त्यसले यस्तो किन गर्याको हो । यस्तो गर्नाले धेरै जसो गलतफहमिहरू र बेकारको झडपहरूबाट बच्न सकिन्छ ।

नाम स्थानान्तरण[स्रोत सम्पादन]

यदि तमीलाई कुनै यस्तो लेख मिल्दछ जसको शीर्षक तमीलाई गलत लाग्यो भण्या त्यसको सामग्री काटेर नयाँ नामको लेखमी कपी जनगर । यसले लेखमी गरियाको सबै परिवर्तनहरूको इतिहासको धारा खंडित हुन्छ । मुद्राधिकारहरूको दृष्टिले पनि यो धारा हुनु आवश्यक छ । लेखको नाम बदल्न्या सही तरीका हो त्यसलाई सार्नु । त्यसको लागि विकिपीडियामी तमीले पंजीकृत हुनु जरूरी छ । कुनै लेखलाई सार्नको लागि पहिले सार्ने पृष्ठमी लेखियाका चेतावनीहरू ध्यानसँग पढ । गलत तरिकाले नाम सार्नाले जोड (लिंक) टूट्न सक्दछन् र बेकारको बहस आरम्भ हुन सक्दछ । यदि तमीलाई अलिकती संका छ कि नाम बदलनाले कठिनाइ वा मतभेद उत्पन्न हुन सक्दछ भने पहिले त्यस लेखका वार्ता पृष्ठमी आफ्नो नामांतरणको सुझाव लेखीबर अन्य मानिसहरूका मतहरूलाई हेर ।



सिक्याका कुरडीहरू प्रयोगस्थलमी अभ्यास गर