युक्रेनको इतिहास

सन् १९९१ को युक्रेनको नक्सा, जब क्रिमिया यसको अधीनमाइ थ्यो(सन् २०१४ सम्म) जब रूसी महासंघद्वारा येलाई अवैध रूपमाइ विलय गरियाः थ्योः। हरियो रङमाइ धेकाइया देश युक्रेन हो भण्या गाढा खैरो रङका देशअन युरोपमाइ पड्डान रे खैरो रङका देशहअन युरोप भाइरका हन्।

प्रागैतिहासिक कालमाइ, युक्रेन पूर्वी युरोपको पोन्टिक स्टेपी क्षेत्रको एक महत्वपूर्ण भाग थ्योः। ये क्षेत्रलाई युरेसियन सांस्कृतिक विकासमाइ महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्याः थ्योः। जैमाइ चाल्कोलिथिक रे काँस्य युगको प्रसार, इन्डो-युरोपेली आप्रवासन, तथा घोडालाइ घरपालुवा बनाउन्या प्रक्रिया समावेश छन्। प्राचीन कालमाइ युक्रेनको भूभाग सिथियाको एक अंश थ्योः। पछा, आप्रवासन अवधिमाइ याँ ग्रेउथुङ्गी, गेटे, गोथ रे हुनअनले बसोबास गर्‍या। युक्रेनको दक्षिणी तटीय क्षेत्रअनमाइ प्रारम्भमाइ ग्रीकअनले रे तइपछा रोमीअनले उपनिवेश स्थापना गर्‍या थ्याः।

प्रारम्भिक मध्ययुगमाइ यो क्षेत्र स्लाभिक विस्तारको केन्द्र बन्यो। किभन रस राज्यको स्थापना सङ्गेे युक्रेनको भितरको भूभाग लिखित इतिहासमाइ प्रवेश गर्‍यो। किभन रस एक शक्तिशाली राज्यको रूपमाइ विकसित भयाः लै उच्च मध्ययुगमाइ कमजोर हुँनोइ गयो रे १३औँ शताब्दीमाइ मङ्गोल साम्राज्यबठे ध्वस्त बनाइयो। १४औँ रे १५औँ शताब्दीमाइ वर्तमान युक्रेनका भूभागअन माइ भौत बाह्य शक्तिअनको नियन्त्रणमाइ पुग्या। तीमध्ये गोल्डेन होर्डे, क्रिमियन खानाते, लिथुआनियाको ग्रान्ड डची रे पोल्याण्डको राज्य प्रमुख थ्याः। पछा लिथुआनिया रे पोल्याण्ड क्रेवोको संघ रे लुब्लिनको संघमार्फत एकीकृत भई पोलिश–लिथुआनियन राष्ट्रमण्डल बन्याः। यिसै बीच, क्रिमियन खानाते लगायतका संरक्षित क्षेत्रअन रे प्रत्यक्ष प्रशासनमार्फत ओटोमन साम्राज्य कालो सागर क्षेत्रको प्रमुख शक्ति बन्यो।

सन् १६४८ माइ पोलिश लिथुआनियन राष्ट्रमण्डल विरुद्ध कोस्याकअनको विद्रोह सुरु भयो। त्यसपछि हेट्मान बोहदान खमेल्नेत्स्कीले जनवरी १६५४ माइ पेरियास्लाभ सन्धिमा सहमति जनायाः। ये सन्धिले कोस्याक हेटमानेट रे रूसबीच सम्बन्ध स्थापित गर्‍यो, रे ये को वास्तविक प्रकृति विषयमाइ विद्वानअनबीच विवाद रइआइ रैछ। ये घटनाले सन् १६५४-१६६७ को रुसो–पोलिश युद्ध निम्त्यायो। साथै, हादियाक सन्धि असफल भयो। जैले पोलिश–लिथुआनियन-रुथेनियन राष्ट्रमण्डल गठन गद्दा उद्देश्य राखिया थ्योः। अन्ततः १६८६ माइ चिरस्थायी शान्ति सन्धि माइ हस्ताक्षर भयो। जै अनसार युक्रेनको पूर्वी भाग (ड्निप्रो नदीको पूर्व) रूसी नियन्त्रणमाइ गयो। येको सट्टामाइ रूसले पोल्याण्डलाई क्षतिपूर्ति स्वरूप रकम तिद्दु सहमति जणायो। ये सन्धिको पोल्याण्डमाइ कडा विरोध भयो रे सन् १७१० सम्म पोलिश-लिथुआनियन सेजमद्वारा अनुमोदन गरिया थिएन। येको कानुनी वैधता विषयमा आजिलै पनि विवाद रइँ आयाः छ। क्याकि १७६४ को सेजमले येलाई औपचारिक रूपमाइ पुष्टि गरियाः आथिन्।

ग्रेट नर्दन वारका समयमाइ इभान माजेपा ले सन् १७०८ माइ चार्ल्स बारौँ सित गठबन्धन गर्‍या। तइपछा लै, सन् १७०८ बठे १७०९ सम्म का भौति ठण्कडीमाइ स्विडेनी सेनालाई भौति कमजोर बनायो। त्यसपछा सन् १७०९ माइ पोल्टावाको युद्ध माइ स्विडेन पराजित भयो। जैले हेटमानेटको शक्ति कमजोर बन्यो प्रक्रियालाई तीव्र बनायो। येपछा १८औँ शताब्दीको बिचतिर कोस्याक हेटमानेट क्रमशः कमजोर हुँनोइ गयो रे अन्ततः १७६० का दशकमाइ येको विघटन भयो। साथै सन् १७७० का दशकमाइ जापोरोजियन सिच लाई नष्ट गरियो। जैले कोस्याकअनको राजनीतिक रे सैन्य प्रभाव समाप्त गर्‍यो। सन् १७७२ बठे १७९५ सम्म भया पोल्याण्डको विभाजन रे तै पछा क्रिमियन खानात मथि रूसी विजयपछा, वर्तमान युक्रेनका अधिकांश भूभागअन रूसी साम्राज्य रे ह्याब्सबर्ग अस्ट्रिया को नियन्त्रणमाइ आए। यी शक्तिअनले करिब एक शताब्दीसम्म युक्रेनका क्षेत्रअनमाइ शासन गर्‍याः।

प्रागैतिहासिक

होमो जातिका सदस्यअनले युक्रेनमाइ गर्या बसोबासलाई टाढाको पाषाणयुगको प्रागैतिहासिक कालमा दस्तावेज गरियाः छ। पश्चिमी युक्रेनमा अवस्थित कोरोलेभोमा १.४ मिलियन वर्ष पुरानो ढुङ्गाका औजारहरूको खोजले युरोपमा होमिनिनहरूको सबैभन्दा पुरानो सुरक्षित रूपमा मिति प्राप्त उपस्थितिहरू मध्ये एकलाई चिन्ह लगाउँछ। यी औजारहरूले होमो जातिका प्रारम्भिक सदस्यहरूको व्यवहार र अनुकूलन रणनीतिहरूमा महत्त्वपूर्ण अन्तर्दृष्टि प्रदान गर्दछ, सम्भवतः होमो इरेक्टस, किनकि तिनीहरू तल्लो पाषाणयुग अवधिमा महाद्वीपमा विस्तार भएका थ्याः।

भाइरा कडीअन

• युक्रेनको इतिहाससित सम्बन्धित मिडीया विकिमीडिया कमन्समाइ रया छ ।
• युक्रेनको इतिहास: प्राथमिक कागजातहरू (वेबसूची)
• युक्रेनको इतिहास: १० वटा पूरा पुस्तकहरू
• युक्रेनी इतिहास सिंहावलोकन डेन (युक्रेनी भाषामा) मा प्रकाशित।