चीनको क्रान्ति, सन् १९११

चीनको क्रान्ति, सन् १९११
चीनको क्रान्ति, सन् १९११
	"Xinhai Revolution" in Chinese characters
चिनियाँ	辛亥革命
शाब्दिक अर्थ	"Xinhai (stem-branch) revolution"
हान्यु पिनयिन
ट्रान्सक्रिप्शनअन
मानक मन्दरीन
हान्यु पिनयिन	Xīnhài gémìng
Wade–Giles	Hsin1-hai4 kê2-ming4
IPA	[ɕín.xâi kɤ̌.mîŋ]
Yue: Cantonese
Yale Romanization	Sān-hoih gaak-mihng
Jyutping	San1-hoi6 gaak3-ming6
IPA	[sɐ́n.hɔ̀ːy kāːk̚mèŋ]
Southern Min
Hokkien POJ	Sin-hāi kek-bēng

ढाँचा:Infobox military conflict

चीनको १९११ को क्रान्तिको नतिजा स्वरुप चीनको अन्तिम राजवंश (चिङ राजवंश)को अन्त्य भयो र गणतन्त्र चीनको स्थापना भयो। यो एक निकै ठूलो घटना थियो। पछिल्लो तीन सय वर्ष देखि शासनमा रहेको चिङ वंशको समाप्ति यसै क्रान्तिबाट भयो। बिसौं शताब्दीमा चीन एशियाको प्रथम देश थियो, जहाँ गणतान्त्रिक सरकारको स्थापना भएको थियो। चीनका क्रान्तिकारिअनले फ्रान्सेली क्रान्तिकारीअनको अनुकरण गरे रे राजतन्त्रको बिदाइ अर्या।

येका सफलताले चिनियाँ राजतन्त्रको पतन, चीनमी 2,132 वर्षको शाही शासनको अन्त्य रे 276 वर्षको किंग राजवंशको अन्त्य रे चीनको प्रारम्भिक गणतन्त्र युगको सुरुवात।^[१]

पृष्ठभुमि

४७ वर्षसम्म दरबार राजनीति नियन्त्रण अद्दा महारानी डोवागर सिक्सी (बायाँ, १८३५–१९०८), रे १८७५ बठे आफ्नो मृत्युसम्म छिङ राजवंशमी शासन अद्दा गुआङ्सु सम्राट (दायाँ, १८७१–१९०८)

काङ युवेई (बायाँ, १८५८–१९२७) र लिआङ किचाओ (१८७३–१९२९) जो निर्वासनमा भागे, रे तान सिटोङ (दायाँ, १८६५–१८९८) लाई मृत्युदण्ड दिइयो। १९११ को क्रान्ति पछा, लिआङ गणतन्त्र चीनको न्यायमन्त्री बन्या। काङ एक राजतन्त्रवादी रयाः रे १९१७ मी अन्तिम छिङ सम्राट पुयीलाई पुनर्स्थापित अद्दु समर्थन अर्या।

सन् १८४२ को पहिलो अफिम युद्धमी पश्चिमासंग पराजित भयापछा, परम्परावादी दरबारी संस्कृतिले सुधारका प्रयासअनलाई बाधा पुर्‍यायो रे स्थानीय अधिकारीअनलाई अधिकार सुम्पन चाहेनन्। सन् १८६० का दोस्रो अफिम युद्धमी पराजय भोगेपछा, किङ राजवंशले आत्म-सुदृढीकरण अभियान मार्फत पश्चिमी प्रविधिहरू अपनाएर आधुनिकीकरणको प्रयास सुरु गरे। ताइपिङ बिद्रोह (१८५१-१८६४), नियाअन बिद्रोह (१८५१-१८६८), प्यान्थे बिद्रोह (१८५६-१८७३), र डुङान बिद्रोह (१८६२-१८७७) मा, दरबार स्थानीय अधिकारीहरूले खडा गरेको सेनामा निर्भर थियो। ^[२] पश्चिमी नौसेना र हतियार प्रविधि आयातमा सापेक्षिक सफलताको एक पुस्ता पछि, १८९५ मा पहिलो चीन-जापानी युद्धमा पराजय अझ अपमानजनक थियो र धेरैलाई संस्थागत परिवर्तनको आवश्यकतामा विश्वस्त गरायो।^[३] दरबारले युआन शिकाईको नेतृत्वमा नयाँ सेना स्थापना गर्‍यो, र धेरैले निष्कर्ष निकाले कि प्राविधिक रे व्यावसायिक प्रगति सफल हुनको लागि चिनियाँ समाजलाई लै आधुनिकीकरण अद्दु आवश्यक छ।

१८९८ मी, गुआङ्सु सम्राटले काङ युवेई रे लियाङ किचाओ जस्ता सुधारकहरूतर्फ ध्यान खिचे, जइले जापानमी भयाः सुधारअनबठे भौत हदसम्म प्रेरित कार्यक्रम प्रस्ताव गर्या। उनले शिक्षा, सैन्य रे अर्थतन्त्रमी आधारभूत सुधारको प्रस्ताव राख्या, जइलाई सय दिनको सुधार भणिन्थ्यो। ^[३] महारानी डोवागर सिक्सीको नेतृत्वमी भयाः पुरातनवादी विद्रोहले सुधार अचानक रद्द गर्यो।^[४] सम्राटलाई जुन १८९८ मी घरमै नजरबन्दमी राखिया थ्योः, जाँ उन १९०८ मी आफनो मृत्यु नहोउन्ज्या सम्म रयाः।^[२] सुधारक काङ र लियाङ मृत्युदण्डबाट बच्न आफैं निर्वासनमा लगे। युआन जस्ता अधिकारीअनको समर्थनमी १९०८ मी उनरो मृत्यु नहोउन्जेलसम्म महारानी डोवागरले नीति नियन्त्रण गरिन्। महारानी डोवागरद्वारा प्रोत्साहित गरिया बक्सर विद्रोहमी विदेशीअन रे चिनियाँ ईसाईअनमाथि आक्रमणले १९०० मी बेइजिङमी दोसरो विदेशी आक्रमणलाई निम्त्यायो।

सन्दर्भअन

↑ Li, Xiaobing. [2007] (2007). A History of the Modern Chinese Army. University Press of Kentucky. ISBN 0-8131-2438-7, ISBN 978-0-8131-2438-4. pp. 13, 26–27.
1 2 Wang 1998, pp. 106, 344.
1 2 Bevir, Mark (2010). Encyclopedia of Political Theory. Thousand Oaks, CA: Sage. p. 168. ISBN 978-1-4129-5865-3.
↑ Chang, Kang-i Sun; Owen, Stephen (2010). The Cambridge History of Chinese Literature. 2. Cambridge University Press. p. 441. ISBN 978-0-5211-1677-0.

भाईराकडिअन

[xb1-1] Li, Xiaobing. [2007] (2007). A History of the Modern Chinese Army. University Press of Kentucky. ISBN 0-8131-2438-7, ISBN 978-0-8131-2438-4. pp. 13, 26–27.

[FOOTNOTEWang1998106,_344-2] 1 2 Wang 1998, pp. 106, 344.

[Bevir-3] 1 2 Bevir, Mark (2010). Encyclopedia of Political Theory. Thousand Oaks, CA: Sage. p. 168. ISBN 978-1-4129-5865-3.

[4] Chang, Kang-i Sun; Owen, Stephen (2010). The Cambridge History of Chinese Literature. 2. Cambridge University Press. p. 441. ISBN 978-0-5211-1677-0.

[१]

[२]

[३]

[४]