सामग्रीमा जानुहोस्

करण सिंह

कडी थप्नुहोस्
विकिपिडिया बठेइ
करण सिंह
डा. करण सिंह जयपुर लिटरेचर फेस्टिवल २०२६
जम्मू अँ कश्मीर का पहिला राज्यपाल
In office
30 मार्च 1965 – 15 मे 1967
अग्रजपद स्थापना
आफैं Sadr-i-Riyasat को रूप में
उतराधिकारीBhagwan Sahay
Sadr-i-Riyasat जम्मू अँ कश्मीर को
In office
17 नोभेम्बर 1952 – 30 मार्च 1965
प्रधानमन्त्रिSheikh Abdullah
Bakshi Ghulam Mohammad
Khwaja Shamsuddin
Ghulam Mohammed Sadiq
अग्रजपद स्थापना
उतराधिकारीपद हटायो
आफैं राज्यपाल को रूप में
जम्मू अँ कश्मीर का प्रिन्स रीजेन्ट
In office
20 जून 1949 – 17 नोभेम्बर 1952
राजासर हरी सिंह
भारत का अमेरिका राजदूत
In office
1989–1990
अग्रजP. K. Kaul
उतराधिकारीAbid Hussain
केंद्रीय शिक्षा अँ संस्कृति मन्त्री
In office
30 जुलाई 1979 – 14 जनवरी 1980
प्रधानमन्त्रिCharan Singh
अग्रजPratap Chandra Chunder
उतराधिकारीB. Shankaranand
केंद्रीय स्वास्थ्य अँ परिवार कल्याण मन्त्री
In office
9 नोभेम्बर 1973 – 24 मार्च 1977
प्रधानमन्त्रिIndira Gandhi
अग्रजUma Shankar Dikshit
उतराधिकारीRaj Narain
केंद्रीय पर्यटन मन्त्री अँ नागरिक उड्डयन मन्त्री
In office
13 मार्च 1967 – 9 नोभेम्बर 1973
प्रधानमन्त्रिIndira Gandhi
अग्रजमन्त्रालय स्थापना
उतराधिकारीR. Bahadur
Member of Parliament, Rajya Sabha
In office
28 जनवरी 2000 – 27 जनवरी 2018
उतराधिकारीसञ्जय सिंह
निर्वाचन‍‍ क्षेत्रराष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र, दिल्ली
Member of Parliament, Lok Sabha
In office
1971–1984
अग्रजG. S. Brigadier
उतराधिकारीGirdhari Lal Dogra
निर्वाचन‍‍ क्षेत्रउधमपुर
In office
1967–1968
अग्रजनिर्वाचन क्षेत्र स्थापना
उतराधिकारीG. S. Brigadier
Personal details
जनम (१९३१-०३-०९) ९ मार्च १९३१ (उमेर ९५)
Cannes, France
राजनीतिक दलIndian National Congress (1947–1979; 2000–हालसम्म)
और राजनीतिक
सम्बन्धन		Jammu & Kashmir National Conference (1996–1999)
स्वतन्त्र (1984)
Indian National Congress (U) (1979–1984)
पुताःरि(इन)यशो राज्य लक्ष्मी
सम्बन्धअनDogra dynasty
चित्रांगदा सिंह (ज्वाइँकी पत्नी)
भीम सिंह (सगे सम्बन्धी)
Dhian Singh (पूर्वज सम्बन्धी)
नन्दिनाविक्रमादित्य सिंह, Ajatshatru Singh, ज्योत्स्ना सिंह
इजाबबाMaharaja सर हरी सिंह
महारानी तारा देवी
वसोवासमानसरोवर ३, न्याय मार्ग, Chanakyapuri, New Delhi
अल्मा म्याटरUniversity of Kashmir (स्नातक)
University of Delhi (स्नातकोत्तर, PhD)
पुरस्कारअन Padma Vibhushan
दसखत
वेबसाइटkaransingh.com

करण सिंह (जन्म: ९ मार्च १९३१) भारतीय राजनीतिज्ञ अँ दार्शनिक रहिन।[१] उनि शीर्षकाधिकारी महाराजा रहिन जम्मू अँ कश्मीरको शाही राज्यका। १९५२ त १९६५ सम्म उनि जम्मू–कश्मीरको Sadr-i-Riyasat (राज्य अध्यक्ष) रहिन।[२] उनि धर्मार्थ ट्रस्ट, जम्मू–कश्मीर का अध्यक्ष अँ ट्रस्टी रहिन, जिकि उत्तर भारतमा १७५ मन्दिरको संरक्षण करदा अँ अरु क्षेत्रहरुमा ऐतिहासिक संरक्षण, सांस्कृतिक काम करदा।[३][४]

सिंह भारतको संसदको माथिल्लो सदन, Rajya Sabha का सदस्य रहिन, जिकि Delhi को राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र प्रतिनिधित्व करदा। उनि Indian National Congress का वरिष्ठ सदस्य रहिन जसले लगातार Sadr-i-Riyasat[२] अँ जम्मू–कश्मीर राज्यपाल पदमा सेवा करदा। उनि India International Centre का जीवनभरका ट्रस्टी अँ अध्यक्ष भी रहिन। उनि Banaras Hindu University का तीन कार्यकालसम्म च्यान्सलर चयन भए[५] जब सम्म २०१८ मा Giridhar Malaviya ले पद ग्रहण करे।[६] उनि विगतमा सम्भावित राष्ट्रपति उम्मेदवार भी रहिसके।[७][८][९][१०]

पहिलो अँ व्यक्तिगत जीवन

[सम्पादन | स्रोत सम्पादन]

युवराज करण सिंह मार्टिनेज होटल,[११] Cannes, France मा जन्मेका, Dogra dynasty परिवारका। उनि सर हरी सिंह, Maharaja of Jammu and Kashmir का एकमात्र छोरा थिए।[१२] उनकी आमा, महारानी तारा देवी, जो उनका पिताको चौथो पत्नी थिइन्, एक जमिनदार Katoch राजपूत परिवारकी छोरी थिइन् अँ Himachal Pradesh को कांगड़ा जिल्ला मा (विजयपुर, बिलासपुर नजिक)बाट आएकी थिइन्।[dubious – discuss][citation needed]

सिंहलाई Doon School, Dehradun मा बोर्डिङ स्कूलबाट शिक्षा दिइयो, जुन परम्परागत रूपमा राजकुमारहरुलाई घरमै ट्यूटरबाट पढाउने अभ्यासबाट फरक थियो। स्कूल धेरै प्रतिष्ठित थियो, तर यसले करण सिंहलाई गैर-शाही पृष्ठभूमिका केटाहरूसँग कक्षामा (होस्टेलमा होइन) समय बिताउन मौका दियो, र उनले सामान्य शिक्षा पाए। भारतीय शाही परिवारको सन्तानको रूपमा अनौठो रूपमा, उनले स्नातकको लागि कलेजमा भर्ना भए, पहिले जम्मू अँ कश्मीर विश्वविद्यालय, Srinagar बाट B.A. डिग्री पाए, र त्यसपछि University of Delhi बाट राजनीतिक विज्ञानमा M.A. अँ PhD प्राप्त गरे।[१३]

सन् १९५० मा, १९ वर्षका करण सिंह १३ वर्षकी यशो राज्य लक्ष्मीसँग विवाह गरेकी, जो मोहन शम्शेर राणा, नेपालको महाराजा की नातिनी थिइन्, Nepal को Rana dynasty परिवारकी। उनको पिता, जनरल महाराजकुमार शारदा शम्शेर जंगबहादुर राणा, मोहन शम्शेरका छोरा थिए।[१४] विवाह, पारिवारिक परम्परागत तरिकाले मिलाइएको, जीवनभर टिक्यो। दम्पतीका तीन सन्तान थिए:

  • युवराज विक्रमादित्य सिंह, जेठो छोरा अँ युवराज; १९८७ मा चित्रांगदा सिन्डिया सँग विवाह गरेकी, जो Madhavrao Scindia को छोरी हुन्, ग्वालियरकी।[१५]
  • Ajatshatru Singh, दोस्रो छोरा; राजनीतिमा लागे, नागरोटा निर्वाचन क्षेत्रबाट विधानसभामा निर्वाचित भए अँ राज्य सरकारमा मन्त्री बने। उनकी पत्नी सेना अधिकारीकी छोरी हुन्।
  • ज्योत्स्ना सिंह, एक मात्र छोरी, Uttar Pradeshको Mainpuri निवासी धिरेन्द्र सिंह चौहानसँग विवाह गरेकी।[१६]

१९६० को शुरुवातमा, उनले श्री Madhava Ashish, श्री Krishna Premको Mirtola आश्रमका शिष्यबाट दीक्षा लिए।[१७]

राजनीतिक जिन्दगी

[सम्पादन | स्रोत सम्पादन]

सन् १९४९ मा, अठार वर्षको उमेरमा, सिंहलाई जम्मू अँ कश्मीर राज्यको प्रिन्स रीजेन्ट नियुक्त गरियो, जब उनका पिता राज्यको शासकको रूपमा पदबाट पछि हटे र राज्य भारत सँग मिल्यो।[१८] त्यसपछि उनले लगातार रीजेन्ट, Sadr-i-Riyasat (राज्य अध्यक्ष) र १९६५–१९६७ सम्म जम्मू–कश्मीर राज्यका पहिलो राज्यपालको रूपमा सेवा गरे।

८ अगस्त १९५३ मा, जम्मू र कश्मीरका राज्याध्यक्षका रूपमा, करण सिंहले निर्वाचित प्रधानमन्त्री Sheikh Abdullah विरुद्ध कुको समर्थन गरेढाँचा:CN, कथित रूपमा कश्मीरको स्वतन्त्र महत्वाकांक्षा राखेको आरोपमा, जसले Kashmir Conspiracy Case पछि ११ वर्षको लागि अब्दुल्लालाई जेलमा राख्न लगायो।

सन् १९६७ मा, उनले राज्यपाल पदबाट राजीनामा दिए र सन् १९६७–१९७३ सम्म पर्यटन र नागरिक उड्डयन मन्त्रालयका पोर्टफोलियो सम्हाल्दै संघीय मन्त्रिपरिषद्को सबैभन्दा युवा सदस्य बने।[१९][२०] दुई वर्षपछि, उनले आफ्नो प्राइभी पर्स स्वेच्छाले त्यागे, जुन उनको पिता सन् १९६१ मा निधन भएपछि प्राप्त हुने अधिकार थियो। उनले सम्पूर्ण रकम आफ्ना पिता–आमाको नाममा स्थापना गरिएको च्यारिटी ट्रस्टमा राखे।

सन् १९७१ मा, Constitution of Indiaमा २६ औं संशोधन[२१] पारित हुँदा, जसको समयमा करण सिंह Union cabinet का मन्त्री थिए, भारतीय सरकारले राजघरानाका भारतका सबै आधिकारिक प्रतीक, उपाधि, विशेषाधिकार र प्राइभी पर्सहरू समाप्त गर्यो।[२२]

कोल्ड वारको अन्त्यतिर, उनी भारतका अमेरिकाका राजदूत भए। सिंहले २००५ मा Padma Vibhushan प्राप्त गरे।

करण सिंह र भारतकी राष्ट्रपति Pratibha Patil ले २००९ मा जर्मनीकी चान्सलर Angela Merkelलाई Jawaharlal Nehru Award for International Understanding प्रदान गर्दै।

सन् १९७१ मा, उनलाई भारतको स्थिति बुझाउन पूर्वी पाकिस्तानसँगको गृहयुद्धमा संलग्न पूर्वी ब्लक राष्ट्रहरूमा विशेष दूत पठाइयो।[२३] १९७३ मा विमान दुर्घटना पछि उनले राजीनामा दिने प्रयास गरे, तर स्वीकार गरिएन। सोही वर्ष, उनी स्वास्थ्य र परिवार कल्याण मन्त्री बने र १९७७ सम्म कार्यरत रहे।

आपतकालीन अवस्थापछि, करण सिंह सन् १९७७ मा कांग्रेसको टिकटमा उधमपुरबाट लोकसभा निर्वाचित भए, र सन् १९७९ मा Charan Singhको मन्त्रिपरिषदमा शिक्षा र संस्कृति मन्त्री बने, कांग्रेस(U)को प्रतिनिधित्व गर्दै। १९८० को लोकसभा निर्वाचनमा उनले कांग्रेस(U)को टिकटमा प्रतिस्पर्धा गरे र जिते। सन् १९८९–१९९० मा उनी भारतका अमेरिका राजदूत भए, र यस अनुभवमा आधारित पुस्तक Brief Sojourn लेखे।[२४]

सन् १९६७–१९८४ सम्म, करण सिंह लोकसभाका सदस्य थिए। १९८४ मा, उनले जम्मूबाट स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा निर्वाचन लडे तर हारे। सन् १९९६–१९९९ मा, उनी नेशनल कन्फरेन्सको प्रतिनिधित्व गर्दै Rajya Sabha सदस्य भए। पछि ३० जनवरी २०००–२७ जनवरी २०१८ सम्म INCबाट राजसभा सदस्य बने। उनी बारम्बार पार्टी परिवर्तन गर्ने कारण प्रसिद्ध छन्।

उनी Banaras Hindu University, Jammu and Kashmir University, Jawaharlal Nehru University, र NIIT University का च्यान्सलर पनि रहिसकेका छन्।[२५]

पछिल्लो जीवन

[सम्पादन | स्रोत सम्पादन]

सिंह Sansad TV (Lok Sabha TV र Rajya Sabha TVको संयुक्त ग्लोबल च्यानल) मा अतिथि एंकरका रूपमा अन्य वरिष्ठ विशेषज्ञहरूसँग, जस्तै Bibek Debroy, Amitabh Kant, Shashi Tharoor, Hemant Batra, Maroof Raza र Sanjeev Sanyalका साथ केही प्रमुख कार्यक्रम प्रस्तुत गर्दै आएका छन्।[२६][२७][२८]


सन्दर्भ

[सम्पादन | स्रोत सम्पादन]
  1. ↑ "Dr. Karan Singh". karansingh.com (in अङ्ग्रेजी). Retrieved 19 June 2017.
  2. 1 2 "भारतमा कश्मीरको मिलनबारे करण सिंह", Outlook India magazine, 2017-07-19.
  3. ↑ "PM releases Manuscript with commentaries by 21 scholars on shlokas of Srimad Bhagavadgita". Press Information Bureau, Government of India. 9 March 2021. Retrieved 29 January 2022.
  4. ↑ "Working Group Report on Improving Heritage Management in India" (PDF). NITI Aayog. 2020. p. 43.
  5. ↑ "Karan Singh elected BHU chancellor for 3rd time". The Times of India (in अङ्ग्रेजी). 24 June 2010. Retrieved 22 February 2020.
  6. ↑ "मदन मोहन मालवीयको नाति BHU च्यान्सलर", Business Standard India, 2018-11-27.
  7. ↑ "म प्रमुख पदको लागि उपलब्ध छु: करण सिंह". Hindustan Times (in अङ्ग्रेजी). 14 June 2007. Retrieved 13 November 2021.
  8. ↑ "अंकित लभले डा. करण सिंह अँ भीम सिंहको भारतका राष्ट्रपति अँ उपराष्ट्रपति उम्मेदवारी चाहन्छ". Cross Town News (in अङ्ग्रेजी). 23 June 2021. Retrieved 16 October 2021.
  9. ↑ "भीम सिंहले डा. करण सिंहलाई अर्को राष्ट्रपति बनाउने प्रस्ताव करदा", Daily Excelsior, 5 June 2017, archived from the original on 19 December 2021, retrieved 18 June 2017ढाँचा:Cbignore
  10. ↑ "डा. करण सिंहलाई अर्को राष्ट्रपति बनाउने प्रस्ताव: प्रो. भीम". JK Monitor (in अङ्ग्रेजी). Archived from the original on 5 September 2017. Retrieved 18 June 2017.
  11. ↑ "Karan Singh recalls his French Connection". NetIndian (in अङ्ग्रेजी). 20 March 2010. Archived from the original on 22 May 2021. Retrieved 22 May 2021.
  12. ↑ "राज्यसभा सांसद करण सिंहले हरी सिंहलाई साम्प्रदायिक भनेर चिनाउने प्रयासको आलोचना". 28 January 2017.
  13. ↑ "डा. करण सिंह प्रोफाइल". Doon School. Archived from the original on 18 September 2009.
  14. ↑ "जम्मू अँ कश्मीर धर्मार्थ ट्रस्ट - महारानी यशो राज्य लक्ष्मी". Archived from the original on 24 September 2010.
  15. ↑ ग्वालियर शाही विवाह India Today मा समेटिएको घटना
  16. ↑ "बाबा जस्तै होइन, छोरा". The Week.
  17. ↑ Chapple, Jon (2024). Sri Krishna Prem: A wing and a Prayer. Kirksville, Missouri: Blazing Sapphire Press. p. 140. ISBN 9781952232886.
  18. ↑ Dr. Karan Singh राज भवन, जम्मू अँ कश्मीर आधिकारिक वेबसाइट।
  19. ↑ "COUNCIL OF MINISTERS: GANDHI 2". kolumbus.fi. Archived from the original on 27 September 2020. Retrieved 10 March 2018.
  20. ↑ "COUNCIL OF MINISTERS: GANDHI 3". kolumbus.fi. Archived from the original on 18 August 2021. Retrieved 10 March 2018.
  21. ↑ "The Constitution (26 Amendment) Act, 1971", indiacode.nic.in, Government of India, 1971, retrieved 9 November 2011
  22. ↑ 1. Ramusack, Barbara N. (2004). The Indian princes and their states. Cambridge University Press. p. 278. ISBN 978-0-521-26727-4.
  23. ↑ "Dr. Karan Singh".
  24. ↑ Karan echoes Omar, but ‘J&K part of India’, Arun Sharma, The Indian Express Limited, 23 October 2010
  25. ↑ "NIIT University: Best University in India for B Tech, Integrated MBA, Ph. D Courses". niituniversity.in.
  26. ↑ "All set for Sansad TV launch; Karan Singh, Tharoor, Kant, Sanyal to host special shows". Tribune India.
  27. ↑ "PM Narendra Modi to launch Sansad TV on September 15: Report", 10 September 2021.
  28. ↑ "PM Modi to launch Sansad TV on September 15, say sources", 10 September 2021.

बाह्य लिङ्क

[सम्पादन | स्रोत सम्पादन]
राजनीतिक कार्यालयअन
पूर्वाधिकारि
पद सिर्जना (सर हरी सिंहको पद त्यागपछि)		 जम्मू अँ कश्मीरका प्रिन्स रीजेन्ट
1949–1952		 उत्तराधिकारि
जम्मू अँ कश्मीरका राज्य प्रमुख (Sadr-i-Riyasat)
पूर्वाधिकारि
जम्मू अँ कश्मीरका प्रिन्स रीजेन्ट		 जम्मू अँ कश्मीरका राज्य प्रमुख (Sadr-i-Riyasat)
1952–1965		 उत्तराधिकारि
राज्यपालबाट उत्तराधिकारी
पूर्वाधिकारि
राज्य प्रमुख (Sadr-i-Riyasat)		 जम्मू अँ कश्मीरका राज्यपाल
1965–1967		 उत्तराधिकारि
भगवान सहाय
पूर्वाधिकारि
मन्त्रालय स्थापना		 पर्यटन अँ नागरिक उड्डयन मन्त्री
13 March 1967 – 9 November 1973		 उत्तराधिकारि
R. Bahadur
पूर्वाधिकारि
Uma Shankar Dikshit		 स्वास्थ्य र परिवार कल्याण मन्त्री
9 November 1973 – 24 March 1977		 उत्तराधिकारि
Raj Narain
पूर्वाधिकारि
 शिक्षा अँ संस्कृति मन्त्री
1979–1980		 उत्तराधिकारि
पूर्वाधिकारि
P.K. Kaul		 भारतका अमेरिका राजदूत
1989–1990		 उत्तराधिकारि
Abid Hussain

ढाँचा:Ministry of Civil Aviation (India) ढाँचा:Jammu and Kashmir (princely state) ढाँचा:Padma Vibhushan Awards 

"https://dty.wikipedia.org/w/index.php?title=करण_सिंह&oldid=265432" बठे निकालियाऽ